Wyświetlenia: 0 Autor: Edytor witryny Czas publikacji: 2025-07-17 Pochodzenie: Strona
Spawanie jest podstawowym procesem w niezliczonych gałęziach przemysłu, od produkcji samochodów i budownictwa po przemysł stoczniowy i metaloplastykę artystyczną. To rzemiosło, które buduje, naprawia i łączy, dosłownie kształtując nasz współczesny świat. Jednak pod błyskiem łuku i sykiem stygnącego metalu kryje się często niedoceniane zagrożenie: opary spawalnicze . Te unoszące się w powietrzu produkty uboczne, składające się z drobnych cząstek stałych i gazów, stanowią niewidzialne zagrożenie, które po cichu wpływają na zdrowie spawaczy i osób w ich pobliżu.
Pytanie: „Czy wdychanie dymów spawalniczych jest szkodliwe?” nie jest tylko retoryczne; to kluczowe pytanie, które powinna zadać każda osoba narażona na prace spawalnicze. Jednoznaczna odpowiedź brzmi: tak, absolutnie. Wdychanie dymów spawalniczych może prowadzić do szeregu poważnych problemów zdrowotnych, od ostrych, krótkotrwałych podrażnień po ciężkie, przewlekłe choroby, które mogą wpływać na prawie każdy układ narządów w organizmie. Zrozumienie składu tych oparów, zagrożeń, jakie stwarzają dla zdrowia i, co najważniejsze, skutecznych strategii ochrony ma ogromne znaczenie dla zapewnienia bezpiecznego środowiska pracy. Ten obszerny przewodnik szczegółowo opisuje niebezpieczeństwa związane z dymami spawalniczymi, wyposażając Cię w wiedzę niezbędną do ochrony siebie i swoich współpracowników.
Dymy spawalnicze są złożoną mieszaniną zanieczyszczeń unoszących się w powietrzu, powstających podczas procesu spawania. Kiedy metal jest podgrzewany do temperatury topnienia i wprowadzane są materiały wypełniające, intensywne ciepło powoduje odparowanie części materiałów. Opary metali szybko się ochładzają i skraplają, tworząc niezwykle drobne cząstki stałe, często o średnicy mniejszej niż 1 mikrometr (PM1), które łatwo wdychają się głęboko do płuc. Jednocześnie podczas procesu wydzielają się lub tworzą różne gazy.
Dokładny skład dymów spawalniczych różni się znacznie w zależności od kilku czynników:
Rodzaj procesu spawania: Różne metody spawania (np. MIG, TIG, MMA, spawanie łukowe drutem proszkowym) wytwarzają różne ilości i rodzaje dymów. Na przykład spawanie łukowe drutem proszkowym (FCAW) zazwyczaj generuje znacznie więcej dymów niż spawanie łukiem gazowo-metalowym (GMAW lub MIG).
Spawane metale nieszlachetne: Spawany materiał bezpośrednio wpływa na skład dymu. Podczas spawania stali nierdzewnej powstaną związki chromu i niklu, podczas spawania stali miękkiej powstaną tlenki żelaza.
Stosowane spoiwa: Skład drutu lub pręta spawalniczego dodaje do dymu własny zestaw pierwiastków.
Gaz osłonowy: Chociaż gazy osłonowe (takie jak argon lub CO2) chronią spoinę, mogą również reagować z innymi pierwiastkami lub wytwarzać własne produkty rozkładu.
Zanieczyszczenia na powierzchni metalu: Powłoki, farby, podkłady, cynkowanie, a nawet brud lub olej na obrabianym przedmiocie mogą rozkładać się pod wpływem ciepła spawania, uwalniając wysoce toksyczne substancje. Na przykład podczas spawania stali ocynkowanej powstają opary tlenku cynku, a spawanie powierzchni malowanych może spowodować uwolnienie ołowiu, kadmu i innych lotnych związków organicznych (LZO).
Prąd, napięcie i długość łuku: Wyższe ustawienia mogą prowadzić do zwiększonego wytwarzania oparów.
Typowe składniki cząsteczkowe występujące w dymy spawalnicze obejmują tlenki żelaza, mangan, chrom, nikiel, miedź, cynk, ołów, fluorki i krzemiany . Gazowe produkty uboczne często obejmują ozon, tlenek węgla, dwutlenek węgla, tlenki azotu (NOx) i fluorowodór . Każdy z tych składników niesie ze sobą specyficzne ryzyko dla zdrowia, które może zostać zwiększone w przypadku jednoczesnego wdychania.
Narażenie na dymy spawalnicze może skutkować szeregiem problemów zdrowotnych, od natychmiastowych, krótkotrwałych objawów po poważne, postępujące i potencjalnie śmiertelne choroby. Nasilenie i rodzaj skutków zdrowotnych zależą od kilku czynników:
Specyficzne substancje chemiczne zawarte w oparach: Różne metale i gazy mają różną toksyczność.
Stężenie oparów: Wyższe stężenia oznaczają większe narażenie.
Czas trwania narażenia: narażenie krótkotrwałe (ostre) w porównaniu do narażenia długotrwałego (przewlekłe).
Indywidualna podatność: rolę odgrywają czynniki takie jak istniejące wcześniej schorzenia (np. astma), nałóg palenia i ogólny stan zdrowia.
Ostre skutki zwykle pojawiają się natychmiast lub wkrótce po jednorazowym narażeniu na wysoki poziom. Choć często są tymczasowe, mogą być wyniszczające i służyć jako znak ostrzegawczy o niewystarczającej wentylacji lub ochronie.
Gorączka oparów metalu: Jest to jedno z najczęstszych ostrych objawów, często doświadczane przez spawaczy pracujących ze stalą ocynkowaną lub innymi materiałami pokrytymi cynkiem. Objawy przypominają grypę: gorączka, dreszcze, nudności, ból głowy, bóle mięśni i zmęczenie. Objawy te pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin od narażenia i zwykle ustępują w ciągu 24–48 godzin. Chociaż na ogół nie zagrażają życiu, powtarzające się ataki mogą osłabić układ odpornościowy.
Podrażnienie oczu, nosa, gardła i płuc: Wiele składników dymów spawalniczych, zwłaszcza ozon, tlenki azotu i drobne cząstki, ma silne działanie drażniące. Może to prowadzić do suchości oczu, niewyraźnego widzenia, zatkanego nosa, bólu gardła, kaszlu, duszności i bólu w klatce piersiowej. To podrażnienie może zaostrzyć istniejące choroby układu oddechowego, takie jak astma.
Astma i zapalenie oskrzeli: Ostre narażenie może wywołać ataki astmy u podatnych osób i przyczynić się do ostrego zapalenia oskrzeli, charakteryzującego się zapaleniem oskrzeli.
Zawroty głowy i nudności: Narażenie na tlenek węgla lub inne gazy, a także ogólne skutki ogólnoustrojowe w wyniku wdychania cząstek stałych, mogą powodować te objawy, potencjalnie prowadząc do zaburzeń oceny sytuacji i zwiększonego ryzyka wypadku.
„Łuk oka” (fotokeratitis): Chociaż oko łuku nie jest bezpośrednio spowodowane oparami, jest częstym ostrym uszkodzeniem spowodowanym promieniowaniem UV wytwarzanym przez łuk spawalniczy, prowadzącym do silnego bólu oczu, uczucia piasku, wrażliwości na światło i przejściowego zaburzenia widzenia. Często występuje jednocześnie z narażeniem na opary.
Skutki przewlekłe rozwijają się w ciągu miesięcy lub lat powtarzającego się narażenia, często po cichu, aż do wystąpienia znaczących uszkodzeń. Stany te mogą być wyniszczające, trwałe i zagrażające życiu.
Choroby układu oddechowego:
Przewlekłe zapalenie oskrzeli: Trwałe zapalenie dróg oddechowych prowadzące do przewlekłego kaszlu i wytwarzania śluzu.
Pylica płuc (płuca spawacza): Jest to grupa śródmiąższowych chorób płuc spowodowanych gromadzeniem się wdychanego pyłu w płucach, co prowadzi do stanu zapalnego i zwłóknienia. Cząsteczki żelaza zawarte w dymach spawalniczych mogą powodować „syderozę”, łagodną postać pylicy płuc, która często współistnieje z innymi chorobami zwłóknieniowymi płuc.
Rozedma płuc i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP): Długotrwałe narażenie na czynniki drażniące, takie jak dymy spawalnicze, może przyspieszyć rozwój POChP, powodując stopniowe trudności w oddychaniu.
Zwłóknienie płuc: blizny w tkance płuc prowadzące do nieodwracalnej utraty funkcji płuc.
Astma: Przewlekłe narażenie może prowadzić do rozwoju astmy zawodowej lub zaostrzenia istniejącej astmy.
Zaburzenia neurologiczne: Mangan , powszechny składnik dymów spawalniczych (szczególnie podczas spawania stali miękkiej), jest neurotoksyną. Przewlekłe narażenie na mangan może prowadzić do wyniszczającej choroby neurologicznej zwanej manganizmem , która imituje chorobę Parkinsona. Objawy obejmują drżenie, zaburzenia chodu, zaburzenia równowagi, spowolnienie ruchu (bradykinezja) i zmiany psychiczne. Skutki te są często nieodwracalne.
Rak: Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), część Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), klasyfikuje dymy spawalnicze jako rakotwórcze dla ludzi (grupa 1) . Klasyfikacja ta opiera się na wystarczających dowodach wskazujących, że dymy spawalnicze powodują raka płuc i potencjalnie raka nerek. Do substancji rakotwórczych znajdujących się w oparach zalicza się między innymi chrom (zwłaszcza chrom sześciowartościowy), nikiel, arsen i kadm. Spawacze są narażeni na zwiększone ryzyko rozwoju:
Rak płuc: Najbardziej znaczące ryzyko raka.
Rak nerki: Pojawiające się dowody wskazują na zwiększone ryzyko.
Rak krtani i nabłonka dróg moczowych: niektóre badania sugerują potencjalne powiązania.
Uszkodzenie nerek: Narażenie na metale ciężkie, takie jak kadm i ołów, które można znaleźć w niektórych dymach spawalniczych, może powodować dysfunkcję i uszkodzenie nerek.
Choroby układu krążenia: Przewlekły stan zapalny i skutki ogólnoustrojowe wdychanych cząstek mogą przyczyniać się do zwiększonego ryzyka chorób serca.
Choroby skóry i oczu: Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV z łuku elektrycznego w połączeniu z drażniącymi oparami może prowadzić do przewlekłego podrażnienia oczu, zaćmy i chorób skóry, takich jak zapalenie skóry.
Problemy związane ze zdrowiem reprodukcyjnym: Niektóre badania sugerują potencjalne powiązania między niektórymi składnikami oparów a problemami związanymi z reprodukcją, chociaż potrzebne są dalsze badania.
Chrom (zwłaszcza chrom sześciowartościowy – Cr(VI)): Bardzo toksyczny i silny czynnik rakotwórczy dla ludzi, występujący głównie podczas spawania stali nierdzewnej lub metali chromowanych. Powoduje raka płuc, raka nosa i zatok, astmę i podrażnienie skóry.
Nikiel: Kolejny czynnik rakotwórczy, występujący także podczas spawania stali nierdzewnej. Powiązany z rakiem płuc i nosa oraz alergiami skórnymi.
Mangan: Neurotoksyczny. Prowadzi do manganizmu (objawy Parkinsona).
Ołów: Bardzo toksyczny, wpływa na układ nerwowy, nerki, krew i układ rozrodczy. Występuje podczas spawania materiałów malowanych ołowiem lub zawierających ołów.
Cynk: Powoduje gorączkę dymów metali podczas spawania stali ocynkowanej.
Kadm: Wyjątkowo toksyczny. Powoduje uszkodzenie nerek, rozedmę płuc i raka płuc. Występuje podczas spawania materiałów pokrytych kadmem.
Fluorki: Występują w drutach proszkowych i niektórych prętach spawalniczych. Może powodować podrażnienie oczu, nosa, gardła i prowadzić do uszkodzenia kości (fluorozy) w przypadku długotrwałego, wysokiego narażenia.
Krzemionka: Ze szlifowania lub pracy w pobliżu betonu/muru. Może powodować krzemicę.
Ozon (O3): Powstaje w wyniku promieniowania UV powstałego w wyniku reakcji łuku z tlenem. Silnie drażniący drogi oddechowe, może powodować uszkodzenie płuc nawet w niskich stężeniach.
Tlenki azotu (NOx): powstają w wyniku reakcji azotu i tlenu w wysokich temperaturach. Substancje drażniące drogi oddechowe, mogą powodować obrzęk płuc (płyn w płucach).
Tlenek węgla (CO): Powstaje w wyniku niepełnego spalania lub rozkładu powłok. Zmniejsza zdolność krwi do przenoszenia tlenu, co prowadzi do zawrotów głowy, bólów głowy, a w wysokich stężeniach do uduszenia.
Dwutlenek węgla (CO2): Prosty środek duszący w wysokich stężeniach. Może również powodować bóle i zawroty głowy.
Biorąc pod uwagę obszerną listę zagrożeń dla zdrowia, skuteczna kontrola dymów spawalniczych jest nie tylko zalecana – jest absolutnie niezbędna. Podejście wielowarstwowe, często określane jako „hierarchia kontroli”, to najskuteczniejszy sposób minimalizacji narażenia i zapewnienia bezpieczeństwa spawacza.
Najlepszym sposobem kontrolowania zagrożenia jest jego całkowite wyeliminowanie lub zastąpienie mniej niebezpieczną alternatywą. Całkowite wyeliminowanie spawania nie jest praktyczne w wielu gałęziach przemysłu, ale jego zastąpienie często już tak.
Zautomatyzowane procesy: czy automatyzacja (np. spawanie zrobotyzowane) może zmniejszyć narażenie ludzi?
Alternatywne metody łączenia: Czy zamiast spawania można zastosować skręcanie, nitowanie lub klejenie?
Mniej niebezpieczne materiały: Czy można zastosować mniej toksyczny metal wypełniający lub metal nieszlachetny? Na przykład stosowanie prętów spawalniczych o niskiej zawartości manganu lub unikanie spawania powierzchni ocynkowanych lub malowanych.
Czyste powierzchnie: Przed spawaniem upewnij się, że metal podstawowy jest czysty i wolny od powłok, farby, rdzy, oleju lub smaru. To znacznie ogranicza szkodliwe produkty uboczne.
Kontrole techniczne mają na celu usunięcie lub ograniczenie zagrożenia u jego źródła, chroniąc wszystkich w pobliżu, bez polegania na indywidualnych działaniach pracowników. Są to zazwyczaj najskuteczniejsze i preferowane metody.
Lokalna wentylacja wyciągowa (LEV) / systemy odciągu dymu: Systemy te zaprojektowano tak, aby wychwytywać opary jak najbliżej źródła, zapobiegając ich przedostawaniu się do strefy oddychania i ogólnego obszaru roboczego.
Pistolety odciągowe: Są to uchwyty spawalnicze ze zintegrowanym uchwytem dysze odciągowe , które zasysają opary bezpośrednio przy łuku. Są bardzo skuteczne, ponieważ wychwytują opary bezpośrednio u źródła.
Odciągi oparów (przenośne lub scentralizowane): Urządzenia te wykorzystują elastyczne węże i dysze wychwytujące (często magnetyczne), które można umieścić w pobliżu łuku spawalniczego. Zasysają opary przez filtry (HEPA i/lub węgiel aktywny) i oddają czyste powietrze. Jednostki przenośne zapewniają elastyczność, a systemy scentralizowane obsługują wiele stacji roboczych.
Stoły Downdraft: Powierzchnie robocze ze zintegrowaną wentylacją, która wyciąga opary w dół i z dala od strefy oddechowej spawacza.
Wentylacja ogólna: Chociaż jest mniej skuteczna niż LEV w przypadku wychwytywania z punktowego źródła, dobra wentylacja ogólna (np. duże wentylatory wyciągowe, otwarte drzwi/okna w odpowiednich ustawieniach) pomaga rozcieńczyć i usunąć resztkowe opary z całego obszaru roboczego. Należy go zawsze stosować w połączeniu z LEV, a nie jako samodzielne rozwiązanie do spawania.
Obudowy/izolacja: W niektórych przypadkach spawanie może być wykonywane w zamkniętych kabinach lub przez spawaczy-robotów w odizolowanych obszarach, co zapobiega przedostawaniu się oparów do ogólnego obszaru roboczego.
Kontrole administracyjne obejmują zmiany w praktykach lub procedurach pracy mające na celu zmniejszenie narażenia.
Zmiany w praktyce pracy:
Pozycja: Spawacze powinni przyjąć taką pozycję, aby unikać wdychania oparów i trzymać głowę z dala od oparów. Pomocna może być praca pod wiatr (jeśli występuje naturalny ciąg) lub prostopadle do smugi dymu.
Parametry spawania: Dostosowanie parametrów spawania (np. niższe napięcie, krótsza długość łuku) może czasami zmniejszyć wytwarzanie dymu, chociaż należy to zrównoważyć jakością spoiny.
Przestrzenie zamknięte: Należy wdrożyć rygorystyczne procedury wchodzenia do przestrzeni zamkniętych, obejmujące ciągłe monitorowanie jakości powietrza, wymuszoną wentylację i obecność osoby w gotowości.
Szkolenia i edukacja: Wszyscy pracownicy zajmujący się spawaniem lub w jego pobliżu muszą zostać dokładnie przeszkoleni w zakresie zagrożeń związanych z dymami spawalniczymi, prawidłowego korzystania ze sprzętu wentylacyjnego i właściwych środków ochrony indywidualnej.
Konserwacja: Regularna konserwacja i inspekcja systemów wentylacyjnych i ŚOI mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia ich skuteczności. Filtry w odciągach należy regularnie wymieniać.
Znaki ostrzegawcze: Należy umieścić wyraźne znaki ostrzegawcze w obszarach spawania, aby ostrzec pracowników i gości o niebezpieczeństwie związanym z oparami.
ŚOI stanowią ostatnią linię obrony i należy ich używać dopiero po wdrożeniu w pełnym zakresie kontroli technicznych i administracyjnych. ŚOI chronią pojedynczego pracownika, ale nie usuwają zagrożenia z otoczenia.
Ochrona dróg oddechowych:
Aparaty oddechowe z wymuszonym przepływem (PAPR): są wysoce zalecane dla spawaczy. Składają się z wentylatora zasilanego bateryjnie, który zasysa powietrze przez filtr, zapewniając nadciśnienie do kaptura lub maski. PAPR zapewniają doskonałą ochronę przed cząstkami stałymi i często gazami, są wygodne podczas długotrwałego użytkowania i zmniejszają opory oddychania.
Aparaty oddechowe oczyszczające powietrze (APR): obejmują półmaski lub maski pełnotwarzowe ze specjalnymi wkładami przeciwpyłowymi (P100/HEPA) i/lub gazowymi. Aby były skuteczne, wymagają szczelnego uszczelnienia twarzy i odpowiednich testów dopasowania. Mogą być niewygodne i powodować opór w oddychaniu przez długi czas.
Respiratory zasilane powietrzem (SAR): Stosowane w środowiskach wysoce niebezpiecznych lub z niedoborem tlenu (np. przestrzenie zamknięte). Półmaski te zapewniają ciągły przepływ czystego powietrza z zewnętrznego źródła.
Przyłbice spawalnicze ze zintegrowanymi maskami oddechowymi: Wiele nowoczesnych przyłbic spawalniczych ma wbudowane systemy PAPR, oferujące połączoną ochronę oczu/twarzy i dróg oddechowych.
Inne środki ochrony indywidualnej: Chociaż nie są przeznaczone bezpośrednio do oparów, inne środki ochrony indywidualnej, takie jak rękawice spawalnicze, odzież ognioodporna i okulary ochronne, są niezbędne dla ogólnego bezpieczeństwa spawania.
Nawet przy rygorystycznych środkach kontroli regularne monitorowanie stanu zdrowia spawaczy, zwłaszcza tych narażonych na długotrwałe działanie, jest niezbędne.
Badania lekarskie przed zatrudnieniem i okresowe: Mogą one pomóc w identyfikacji wszelkich istniejących wcześniej schorzeń, które mogą ulec zaostrzeniu na skutek dymów spawalniczych, oraz monitorować pod kątem wczesnych oznak chorób zawodowych (np. badania czynnościowe płuc).
Monitoring biologiczny: W niektórych przypadkach monitoring biologiczny (np. badania krwi lub moczu) może ocenić narażenie na określone metale ciężkie, takie jak mangan lub chrom.
Oprócz bezpośrednich problemów zdrowotnych rozwiązanie problemu narażenia na dymy spawalnicze niesie ze sobą również istotne konsekwencje prawne i etyczne dla pracodawców. Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na całym świecie nakładają na pracodawców obowiązek zapewnienia bezpiecznego środowiska pracy, co wyraźnie obejmuje kontrolę zanieczyszczeń unoszących się w powietrzu, takich jak dymy spawalnicze. Niezastosowanie się może skutkować znacznymi karami finansowymi, podjęciem kroków prawnych i nadszarpnięciem reputacji.
Ponadto istnieje wyraźny imperatyw etyczny. Pracodawcy mają moralny obowiązek chronić dobro swoich pracowników. Inwestycja w skuteczne rozwiązania w zakresie kontroli oparów to nie tylko koszt; to inwestycja w zdrowie ludzkie, morale pracowników, produktywność i długoterminową stabilność przedsiębiorstwa. Firmy, dla których bezpieczeństwo pracowników jest priorytetem, często doświadczają mniejszej absencji, niższych kosztów opieki zdrowotnej, większej retencji pracowników i bardziej pozytywnej kultury pracy.
Chociaż pracodawcy ponoszą główną odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznego miejsca pracy, bezpieczeństwo jest ostatecznie wspólną odpowiedzialnością. Sami spawacze odgrywają kluczową rolę we własnym bezpieczeństwie:
Postępuj zgodnie z procedurami: Przestrzegaj wszystkich wytycznych bezpieczeństwa i procedur obsługi sprzętu spawalniczego i kontrolującego opary.
Używaj środków ochrony indywidualnej prawidłowo: Zawsze noś i prawidłowo konserwuj przypisany sprzęt ochrony osobistej.
Zgłaszanie wątpliwości: Natychmiast zgłaszaj przełożonym wszelkie nieprawidłowe działanie systemów wentylacyjnych, uszkodzone ŚOI lub objawy narażenia na opary.
Bądź na bieżąco: stale zdobywaj wiedzę na temat zagrożeń spawalniczych i najlepszych praktyk bezpieczeństwa.
Czy wdychanie dymów spawalniczych jest szkodliwe? Odpowiedź, poparta szeroko zakrojonymi badaniami naukowymi i niezliczoną liczbą przypadków związanych z higieną pracy, brzmi zdecydowanie TAK . Dym spawalniczy to złożona mieszanina toksycznych cząstek i gazów, która może powodować szeroką gamę ostrych i przewlekłych schorzeń wyniszczających zdrowie, od irytującej gorączki spowodowanej oparami metali po wyniszczające zaburzenia neurologiczne i zagrażające życiu nowotwory.
Dobra wiadomość jest jednak taka, że zagrożeniom tym w dużej mierze można zapobiec. Wdrażając kompleksową hierarchię kontroli – traktując priorytetowo eliminację i rozwiązania inżynieryjne, takie jak lokalna wentylacja wyciągowa, uzupełniając ją kontrolami administracyjnymi i zapewniając odpowiedni sprzęt ochrony osobistej – można skutecznie zarządzać zagrożeniami wynikającymi z narażenia na dymy spawalnicze.
Ignorowanie ryzyka nie wchodzi w grę. Dla spawaczy, ich współpracowników i firm, dla których pracują, zrozumienie zagrożeń i proaktywne wdrażanie solidnych środków bezpieczeństwa to nie tylko dobra praktyka; jest to niezbędne dla zdrowia, produktywności i zgodności. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo dymów spawalniczych, nie wstrzymuj oddechu. Podejmij działania już dziś, aby zapewnić bezpieczniejsze jutro.
Spełnianie norm dotyczących dymów spawalniczych 2026 za pomocą pistoletów odciągowych
Opanowanie sztuki spawania łukiem argonowym: wizualny przewodnik po profesjonalnych wynikach TIG
Właściwy pistolet spawalniczy i przecinarka plazmowa do każdego rodzaju materiału
Trendy w technologii cięcia plazmowego: od amatorskiego do przemysłowego
Wyjaśnienie serii palników TIG: 17/18/26 vs. 9/20 – czy są one wymienne?
Przedłużanie żywotności palnika spawalniczego: wskazówki dotyczące codziennej konserwacji